Pełnomocnik, prokurent w spółkach prawa handlowego

 

 

Pełnomocnictwo ogólne obejmuje umocowanie do czynności zwykłego zarządu. Pełnomocnictw w imieniu osób prawnych udzielają osoby uprawione do ich reprezentacji – bez żadnych wyjątków! Zawsze należy oprócz pełnomocnictwa sprawdzić także KRS bądź inne dokumenty, aby potwierdzić, że udzieliły go osoby uprawione do reprezentacji podmiotu. 

 

Do czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu potrzebne jest pełnomocnictwo określające ich rodzaj, chyba że ustawa wymaga pełnomocnictwa do poszczególnej czynności. Kodeks cywilny ani inne ustawy nie definiują czynności zwykłego zarządu. Dla jednych może to być wydanie 100zł, dla innych – 10.000zł; wszystko zależy od konkretnych okoliczności, np. skali prowadzonego przedsiębiorstwa, jego obrotów itd. 

 

Czynnością zwykłego zarządu może być w wielkim gospodarstwie rolnym dzierżawa 100ha na 20 lat, dla chłopa małorolnego zwykły zarząd może przekraczać sprzedaż jednego zwierzęcia gospodarskiego. 

Pełnomocnictwo nie musi mieć formy pisemnej. Może być wydane ustnie, jednak w takim wypadku pełnomocnik ma oczywiste problemy z udowodnieniem faktu posiadania pełnomocnictwa.

 

Pamiętajmy, że nie jest uzasadnione (najczęściej – o wyjątkach patrz niżej) domaganie się w urzędach i innych instytucjach pełnomocnictwa notarialnego, z podpisem notarialnie poświadczonym itd. Aby zawrzeć umowę w formie pisemnej wystarczy pełnomocnictwo w formie pisemnej (oczywiście, jeśli nie budzi ono naszych uzasadnionych wątpliwości na pierwszy rzut oka, np. co do prawdziwości podpisu). 

 

Należy zapoznać się z treścią pełnomocnictwa – czy pozwala ono naszym zdaniem pełnomocnikowi na działania, których ma dokonać. Sprawdźmy także datę jego udzielenia oraz to, czy nie wygasło (często udziela się pełnomocnictwa na określony czas).

 

Wyjątek od zasady pisemności pełnomocnictwa.

 

Jeżeli do ważności czynności prawnej potrzebna jest szczególna forma, pełnomocnictwo do dokonania tej czynności powinno być udzielone w tej samej formie (np. do sprzedaży nieruchomości konieczna jest umowa w formie aktu notarialnego – w takiej samej zatem formie winno być pełnomocnictwo).

Pełnomocnictwo ogólne powinno być pod rygorem nieważności udzielone na piśmie.

Okoliczność, że pełnomocnik jest ograniczony w zdolności do czynności prawnych, nie ma wpływu na ważność czynności dokonanej przez niego w imieniu mocodawcy. Powyższa zasada nie ma znaczenia praktycznego, niewiele osób pełnoletnich czyni pełnomocnikiem małoletnie dzieci lub osoby ubezwłasnowolnione, ale pamiętajmy i o tej zasadzie 

w praktyce...

 

Pełnomocnictwo może być w każdym czasie odwołane, chyba że mocodawca zrzekł się odwołania pełnomocnictwa z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa. Umocowanie wygasa ze śmiercią mocodawcy lub pełnomocnika, chyba że w pełnomocnictwie inaczej zastrzeżono z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa. 

 

Niestety nie ma możliwości sprawdzenia, czy pełnomocnictwo nie zostało odwołane, pełnomocnik może posługiwać się dokumentem, który utracił moc i nie ma w praktyce możliwości sprawdzenia tej okoliczności. Wprawdzie po wygaśnięciu umocowania pełnomocnik obowiązany jest zwrócić mocodawcy dokument pełnomocnictwa, ale nie musi tego uczynić w żadnym określonym terminie. 

 

Na szczęście jednak prawo chroni osoby, które w tzw. dobrej wierze zawarły umowę z osobą nieumocowaną. Jeżeli zawierający umowę jako pełnomocnik nie ma umocowania albo przekroczy jego zakres, ważność umowy zależy od jej potwierdzenia przez osobę, w której imieniu umowa została zawarta. Druga strona może wyznaczyć osobie, w której imieniu umowa została zawarta, odpowiedni termin do potwierdzenia umowy; staje się wolna po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu. W braku potwierdzenia ten, kto zawarł umowę w cudzym imieniu, obowiązany jest do zwrotu tego, co otrzymał od drugiej strony w wykonaniu umowy, oraz do naprawienia szkody, którą druga strona poniosła przez to, że zawarła umowę nie wiedząc o braku umocowania lub o przekroczeniu jego zakresu.

 

Uwaga. Powyższe zasady dotyczą tylko tzw. falsus procuratora, NIGDY nie mają zastosowania do niewłaściwego działania organu danej osoby prawnej (np. umowę podpisał jeden członek zarządu zamiast dwóch). Taki błąd nie jest możliwy do naprawienia (prawniczo: „konwalidacji”). Dlatego zasadnicze znaczenie ma sprawdzanie zasad reprezentacji danego podmiotu tak długo, aż nie mamy żadnych wątpliwości co do prawidłowej reprezentacji. Jest to powszechnie przyjęte w obrocie, nie jest sprawą braku zaufania, zaś odmowa przedstawienia dokumentów określających zasady reprezentacji powinna zawsze budzić nasze głębokie podejrzenia! 

 

Jeżeli pełnomocnik po wygaśnięciu umocowania dokona w imieniu mocodawcy czynności prawnej w granicach pierwotnego umocowania, czynność prawna jest ważna, chyba że druga strona o wygaśnięciu umocowania wiedziała lub z łatwością mogła się dowiedzieć.

 

Pełnomocnik może ustanowić dla mocodawcy innych pełnomocników tylko wtedy, gdy umocowanie takie wynika z treści pełnomocnictwa, z ustawy lub ze stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa.

 

Jeżeli mocodawca ustanowił kilku pełnomocników z takim samym zakresem umocowania, każdy z nich może działać samodzielnie, chyba że co innego wynika z treści pełnomocnictwa. Przepis ten stosuje się odpowiednio do pełnomocników, których pełnomocnik sam dla mocodawcy ustanowił.

 

Pełnomocnik nie może być drugą stroną czynności prawnej, której dokonywa w imieniu mocodawcy, chyba że co innego wynika z treści pełnomocnictwa albo że ze względu na treść czynności prawnej wyłączona jest możliwość naruszenia interesów mocodawcy. Przepis ten stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy pełnomocnik reprezentuje obie strony.

 

Prokura jest szczególnym rodzajem pełnomocnictwa, którego może udzielić tylko spółka prawa handlowa. Upoważnia ona do dokonywania wszystkich czynności sądowych i pozasądowych, jakie są związane z prowadzeniem jakiegokolwiek przedsiębiorstwa zarobkowego.

 

Prokura może być udzielona kilku osobom jednocześnie, ma wówczas postać prokury:

Prokury nie można ograniczyć ze skutkiem wobec osób trzecich. Jako pełnomocnictwo oparte na szczególnym zaufaniu może być ona w każdej chwili odwołana. Prokury nie można przenieść na inną osobę. Z mocy ustawy prokura wygasa wskutek ogłoszenia upadłości. Zarówno udzielenie jak i wygaśnięcie prokury powinno być ujawnione w rejestrze handlowym 

(art. 109 ze znaczkiem 9 kodeksu cywilnego).

 

Prokura powinna być pod rygorem nieważności udzielona na piśmie. 

Prokurentem może być osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych.

Do zbycia przedsiębiorstwa, do dokonania czynności prawnej, na podstawie której następuje oddanie go do czasowego korzystania, oraz do zbywania i obciążania nieruchomości jest wymagane pełnomocnictwo do poszczególnej czynności.

 

Prokurę można ograniczyć do zakresu spraw wpisanych do rejestru oddziału przedsiębiorstwa (prokura oddziałowa). Prokura nie może być przeniesiona. Prokurent może ustanowić pełnomocnika do poszczególnej czynności lub pewnego rodzaju czynności.

 

Prokura wygasa ze śmiercią prokurenta. Śmierć przedsiębiorcy ani utrata przez niego zdolności do czynności prawnych nie powoduje wygaśnięcia prokury.

Autor: Małgorzata Sudoł

Więcej informacji na szkoleniu pt.: 

„Nadzór, kontrola wewnętrzna i obieg dokumentów w spółkach kapitałowych”.